Kari Kola

Kari Kola
Photo: © Ville Kokkola

Stundum kynnist maður fólki sem hugsar stærra en aðrir. Kari Kola tilheyrir þeim hópi. Ég hitti hann fyrst sumarið 2015 þegar hann heimsótti okkur Maríu hér á Íslandi. Þau höfðu unnið saman í Norrænu verkefni sem bar nafnið Nordisk Ljus.  Ungmenni frá öllum Norðurlöndunum – dansarar, leikarar og tónlistarfólk – vann í hópum vítt og breitt um Norðurlöndin að verkefni þar sem allir hóparnir sameinuðust í magnaðri sýningu á Finnlandi. Þar var Kari í lykilhlutverki að skapa sjónrænu umgjörðina.

Kari Kola's Magical Garden. This light installation on the Střelecký Ostrov island in Prague is based on dynamic lighting, strong colours and a meditative tempo. (Christopher Lund/©2015 Christopher Lund)
Kari Kola’s Magical Garden. This light installation on the Střelecký Ostrov island in Prague is based on dynamic lighting, strong colours and a meditative tempo. (Christopher Lund/©2015 Christopher Lund)

Þegar hann kom til Íslands var ég upptekinn við að leiðsegja tveimur ljósmyndurum frá Þýskalandi. Kari og María slógust eiginlega með í ferðina, eltu okkur um suðurströndina og gistu á sömu stöðum. Hópurinn náði vel saman og þessi óvænta viðbót var stórskemmtileg fyrir alla. Í framhaldinu spurði hann hvort ég hefði áhuga á því að mynda fyrir sig verkefnin sem voru í farvatninu. Ég var ekki lengi að segja já við því.

Kari Kola's Magical Garden. This light installation on the Střelecký Ostrov island in Prague is based on dynamic lighting, strong colours and a meditative tempo. (Christopher Lund/©2015 Christopher Lund)
Kari Kola’s Magical Garden. This light installation on the Střelecký Ostrov island in Prague is based on dynamic lighting, strong colours and a meditative tempo. (Christopher Lund/©2015 Christopher Lund)

Það fyrsta sem ég ljósmyndaði fyrir hann var innsetning í Prag þar sem hann lýsti upp eyjuna Střelecký ostrov. Með því að lýsa upp tré og skapa stemningu með ljósi, þoku og hljóði bjó hann til fallegt umhverfislistaverk sem hann hefur einnig sett upp í Cascais í Portugal og á ljóshátiðnni Glow í Einhoven. Ég náði því miður ekki að fara til Cascais sökum anna við leiðsögn en Glow myndaði ég í Nóvember 2016. Ég fór líka til Istanbul að mynda Light is here, þar sem Kari lýsti upp fjóra turna – Zorlu Center – á fyrstu ljósahátið sem sett hefur verið upp í Instanbul.

Light is Here - Istanbul Light Festival main piece by Kari Kola. Zorlu Center, Istanbul, Turkey. (Christopher Lund/©2015 Christopher Lund)
Light is Here – Istanbul Light Festival main piece by Kari Kola. Zorlu Center, Istanbul, Turkey. (Christopher Lund/©2015 Christopher Lund)

Þessi verkefni eru með því skemmilegasta sem ég hef gert. Það er frískandi tilbreyting og krefjandi verkefni að fanga stemmninguna sem Kari býr til. Að fá að vinna með honum og teyminu hans er frábært. Finnar eru magnað fólk og mér finnst vera óútskýranleg djúpstæð tenging á milli Íslendinga og Finna.

Light is Here - Istanbul Light Festival main piece by Kari Kola. Zorlu Center, Istanbul, Turkey. (Christopher Lund/©2015 Christopher Lund)
Light is Here – Istanbul Light Festival main piece by Kari Kola. Zorlu Center, Istanbul, Turkey. (Christopher Lund/©2015 Christopher Lund)

Í ár stendur mikið til, því Finnland fagnar 100 ára afmæli sjálfstæðis síns. Kari hefur verið ráðinn til þess að gera risavaxnar innsteningar á sex stöðum um allt Finnland. Ég mun aftur bætast við teymið og skrásetja hluta þessara verka í desember. Til að undirbúa mig fer ég til Finnlands í byrjum mars til að skoða aðstæður. Ég hlakka til að deila því með ykkur.

Filmusnobb

Eystrahorn

Mig langar að segja ykkur frá tilraun sem ég gerði. Í einni af ferðum mínum um landið voru veðurbrigðin þannig að ég ákvað að vinna þessa mynd frá Eystrahorni í svart/hvítu. Ég notaði eitthvað Lightroom preset sem líkir eftir Kodak Tri-X og póstaði svo myndinni á Facebook.

Svo kom upp einhver púki í mér. Ég skrifaði myndatexta þar sem ég skrökvaði að myndin væri tekin á filmu.  Ég gekk meira að segja svo langt að skrifa hvaða myndavél, linsu, filmu og framkallara ég hafði notað.

Það stóð ekki á viðbrögðunum. Margir voru gríðarlega hrifnir af því að ég væri að skjóta á filmu. Sumir gengu meira að segja svo langt að segja að þetta væri “meira alvöru”. Það voru reyndar tveir vinir mínir sem sáu í gegnum þetta. Þeim fannst skrítið að hafa aldrei séð Nikon FM vélina mína. Eins vissu þeir að ég var nýlega búinn að vera á svæðinu með kúnnana mína. Það var því ómögulegt að ég hafði náð að framkalla og skanna á meðan ég var enn á ferðalagi 🙂

Dyrhólaey

Mér fannst þetta svo skemmtilegt að ég póstaði tveimur öðrum myndum seinna, bara til að sjá hvort kenning mín um filmusnobbið væri á rökum reist. Svo reyndist vera.

Hraundrangi, Öxnadal.

Filmusnobbið er þannig að ljósmynd fær aukið gildi við það eitt að hafa verið skotin á filmu. Stundum virðast meira að segja frekar slappar myndir verða að listaverkum við það eitt að hafa verið skotnar á filmu. Snobbið er einnig í réttu hlutfalli við filmustærð. Medium format er flottara en 35mm – og ef 4×5″ blaðfilma kemur við sögu er myndin nánast samstundis komin í meistaraflokk.

Ert þú filmusnobbari?

Er þess virði að uppfæra í Nikon D810?

Veiðivatnahraun lava field, Central Highlands of Iceland. (Christopher Lund/©2014 Christopher Lund)
Veiðivatnahraun lava field, Central Highlands of Iceland. (Christopher Lund/©2014 Christopher Lund)

Nú er ég búinn að nota Nikon D810 í um mánuð og kominn ágæt reynsla við hin ýmsu tökuskilyrði. Fyrst í stað var ég ekki alveg sannfærður um að virði þess að uppfæra, en eftir að hafa skoðað betur uppfærslurnar var nokkuð ljóst að kostir D810 umfram D800E væru þónokkrir.

Í fyrsta lagi er búið að fjarlægja með öllu svokallaðan Optical Low Pass Filter. Þessi filter er í öllum öðrum D-SLR vélum og er til þess að koma í veg fyrir moire, með því hreinlega að mýkja myndina – og um leið tapast skerpa. Þegar upplausnin er orðin eins mikil og raun ber vitni í D810 eru hins vegar tilfelli moire orðin hverfandi. Enginn OLPF filter þýðir enn meiri upplausn og skerpa.

Jökulgil at sunset, Interior of Iceland. (Christopher Lund/©2014 Christopher Lund)
Jökulgil at sunset, Interior of Iceland. (Christopher Lund/©2014 Christopher Lund)

Í öðru lagi er vélin töluvert sprækari, þökk sé um 30% hraðari örgjörva sem ber heitið Expeed 4. Vélin frýs ekki í nokkrar sekúndur eins og D800/E á stundum til með að gera, sérstaklega ef notandi fer strax í e-h menu-aðgerðir eftir að hafa tekið mynd . Lægsta ISO er nú ISO 64, sem kemur sér vel í landslagsljósmyndun og eins líka þegar notaðar eru mjög bjartar linsur. Expeed 4 eykur einnig úrvinnslugetuna á 36MP skránum úr fjórum römmum á sekúndu í fimm. Ef notuð eru hraðvirkustu minniskortin virðist vera hægt að skjóta stanslaust án þess að buffer eða flýtiminnið fyllist, sem verður að teljast vel af sér vikið miðað við stærðina á skránum frá 36MP skynjaranum.

Fókuskerfið býður nú upp á svokallað “Group-Area” sem eykur áreiðanleika í fókus. Ég tók sérstaklega eftir því að vélin var bæði fljótari að ná fókus við döpur birtuskilyrði – og eins virðist það auka nákvæmni, sem er snilld. Munurinn á D810 og D4 við þess konar aðstæður er því orðin minni.

Craterlake Hnausapollur (also named Bláhylur) in the central Highlands of Iceland. (Christopher Lund/©2014 Christopher Lund)
Craterlake Hnausapollur (also named Bláhylur) in the central Highlands of Iceland. (Christopher Lund/©2014 Christopher Lund)

Vélin býður loks upp á RAW-S sem er 9MP, sem er t.d. hentugt ef skjóta á TimeLapse, því 36MP fylla minniskortin og tölvurnar hratt. Ljósmæli er hægt að stilla á “Highlight Weighted Metering” sem gefur háljóssvæðum aukið gildi. Það kemur sér vel í tilfellum þar sem stór hluti myndefnis er dökkur en það sem skiptir máli er mikið ljósari – eins og t.d. á tónleikum eða leiksýningum. Quiet mode er loksins farið að standa undir nafni, þökk sé endurhönnun á spegilhúsinu.

Nú er líka hægt að virkja rafrænan forlokara (Electronic Front-curtain Shutter) þar sem vélin notar skynjarann sem forlokara. Það þýðir minni hreyfing við töku á löngum tíma, sem þýðir aftur minni hættu á lokarahristing sem skapar hugsanlega óskerpu í myndum.

Háifoss waterfall in Iceland. The river Fossá, a tributary of Þjórsá, drops here from a height of 122 m. This is the second highest waterfall of Iceland. (Christopher Lund/©2014 Christopher Lund)
Háifoss waterfall in Iceland. The river Fossá, a tributary of Þjórsá, drops here from a height of 122 m. This is the second highest waterfall of Iceland. (Christopher Lund/©2014 Christopher Lund)

Þegar það kemur að videotökum eru uppfærslurnar þær að vélin býður nú upp á 60p í Full-HD upplausn, það er hægt að skjóta efni á sama tíma inn á minniskort og útværa upptökugræju og eins eru fleiri möguleikar á stillingu á tíðnisviði hljóðupptöku. Vélin hefur ennfremur innbyggðan Stereo hljóðnema, og hægt er að kalla fram Zebra rendur í útbrennd háljóssvæði við videotöku.

Húsið sjálft hefur fengið smá andlitslyftingu, gripið er aðeins dýpra og vélin liggur betur í hendi. Rafhlöðuending er töluvert betri, hingað til hefur mér dugað að vera með eina auka rafhlöðu á löngum tökudegi, þar sem ég var oft komin á þá þriðju áður.

Rauðá river running through Gjáin in Þjórsárdalur, South Iceland. (Christopher Lund/©2014 Christopher Lund)
Rauðá river running through Gjáin in Þjórsárdalur, South Iceland. (Christopher Lund/©2014 Christopher Lund)

Þannig á heildina litið er þetta engar smávægilegar uppfærslur. Þar sem ég fæst við alls konar verkefni, bæði rólegheita þrífótsvinnu í bland við tökur á háu ISO með björtum linsum, þá verð ég að segja að Nikon D810 gerði mjög góða myndavél (D800E) að bestu vél sem ég hef nokkurn tíma átt.

Spegillausa byltingin?

Hingað til hef ég ekki átt svokallaðar spegillausar (e. mirrorless) stafrænar vélar. Fyrir utan að nota hefðbundnar D-SLR vélar frá Canon eða Nikon notaði ég aðallega símann (iPhone).

Þegar Fuji kynnti til leiks X100 vélina var ég í fyrsta skipti nokkuð spenntur fyrir spegillausri stafrænni vél. Ég keypti hana þó ekki, þar sem ég sá að hún hafði nokkra galla sem ég taldi líklega til að þvælast fyrir notkun. Myndgæðin voru þó sannarlega til staðar. Þegar Fuji kom með nýlega með uppfærsluna -Fuji X100s þá ákvað ég hins vegar að slá til og prófa.

Það segir kannski meira en mörg orð að ég var það hrifinn að ég ákvað að taka líka Fuji X-Pro1 vélina ásamt XF 35mm f/1.4 og XF 14mm f/2.8 linsunum.

Stairway to Hell? Fuji X100s, f/8.0 – 1/320s @ ISO 200.

Ég hef alltaf haft gaman að því að nota ólík verkfæri. Ekki bara vegna þess að ég er tækjaóður, heldur líka vegna þess að oftast kemur eitthvað skemmtilegt út úr því að þurfa að hugsa hlutina svolítið upp á nýtt.

Það sem er sérstakt við þessar Fuji vélar er helst tvennt. Í fyrsta lagi bjóða þær upp á bæði rafrænan og optískan skoðara (EVF/OVF). Því eru vélarnar í senn rangefinder og TTL. Í öðru lagi hafa þær nýja tegund af Fuji X-Trans CMOS skynjara. Hann hefur annars konar uppröðun á RGB-litsíum og þarf því ekki AA-filter. Að losna við AA-filter þýðir meiri skerpa. En þar sem uppröðunin er ný af nálinni tók það töluverðan tíma fyrir hugbúnaðarframleiðendur að þróa stuðning við skynjarann. Lengi vel var enginn stuðningur og þeir sem fengu fyrstu vélarnar þurftu að láta sér JPEG skrár duga.

Búðir. Fuji X-Pro1, XF 35mm f/1.4, f/5.6 – 1/40s @ ISO 800.

Skoðum þetta með uppröðun RGB aðeins betur:
Bayer skynjarar hafa fasta uppbyggingu RGB litsía sem geta skapað moire, sérstaklega ef vélin er ekki með AA filter. X-Trans uppbyggingin brýtur upp litamynstrið og gerir þeim kleyft að sleppa AA filter. Það þýðir meiri upplausn miðað við stærð skynjara og skarpari útkoma.

Bayer mynstur:

RGRGRG
GBGBGB
RGRGRG
GBGBGB

X-Trans mynstur:

GGRGGB
GGBGGR
BRGBRG
GGRGGB
GGBGGR
BRGBRG

Gagnrýnin sem þessar vélar hafa fengið snýst helst um skynjarann. Þar sem hann hefur annað mynstur er töluvert þyngra fyrir hugbúnaðinn að að vinna úr hráskránum. Eins hefur þessi uppröðun skapað meiri hættu á göllum eins og litblæðingu (e. color bleeding). Nýjasta útgáfa Adobe af Camera RAW vinnur reyndar mikið betur úr skránum. Hingað til hef ég ekki rekist á neitt sem er óásættanlegt hvað þetta varðar. Það er hægt að fá fram moire í þessum vélum eins og öðrum. En svo lengi sem stafrænar myndavélar notast við svona útreikninga í stað þess að hafa raungildi fyrir RGB í sérhverjum pixel er hætta á reiknifeilum.

Útsýnið frá Reynisfjalli. Fuji X100s, f/8.0 – 1/300s @ ISO 200.

En heilt yfir er ég ánægður með þessar vélar. Þær eru mjög léttar og meðfærilegar, hönnun er góð og smíðin virkar sterk. Valmyndir og hubúnaðarstillingar aðgengilegar og Auto-ISO virkar mjög vel. Myndgæðin eru mjög góð – og koma sérstaklega á óvart á háu ISO. X100s er nánast hljóðlaus og töluvert sprækari að fókusa en stóri bróðirinn- X-Pro1. Hún getur stundum átt erfitt með að ná fókus í lélegri birtu og viðbragðið er aðeins hægara en X100s. Þannig að ef ég ætti að velja aðeins aðra yrði Fuji X100s fyrir valinu.

Lækaða landslagið

Búðir á Snæfellsnesi. Nikon D800E, Ziess Makro Planar 50mm f/2, f/2 - 1/1250s @ ISO 100
Búðir á Snæfellsnesi. Nikon D800E, Ziess Makro Planar 50mm f/2, f/2 – 1/1250s @ ISO 100

Mig langar svolítið að tala um landslags ljósmyndun. Það heyrir orðið til undantekninga að ég sjái ljósmynd af landslagi sem hreyfir við mér. Kemur þar helst tvennt til:

  1. Í fyrsta lagi er magnið í umferð svo gríðarlegt, að halda má að hver einasti einstaklingur sem á stafræna myndavél sé á launum við að ljósmynda landslag.
  2. Í öðru lagi erum við öll að taka sömu myndirnar. Fara á sömu staðina, með sömu vélarnar og sömu LEE filterana að taka sömu long-exposure-víðvinkils-grad-klisjuna.

En hvað veldur? Hafa virkilega allir sama smekk þegar kemur að landslags ljósmyndun?

Ætli það. Ég tel að ástæðuna sé helst að “þakka” samfélagsmiðlum á borð við feisbúkk, flickr og 500px. Mest lækaða landslagið er rosalega einsleitt. Það á það sameiginlegt að vera sykurhúðað og fallegt, yfirleitt mjög gleitt, graddað og tekið á löngum tíma – helst 30 sek eða meira. Og til að tryggja lækin eru vöðvarnir hnykklaðir aðeins of mikið. Sumarnóttinn er svo litrík að halda mætti að sýruskammtur fylgdi með myndvinnsluforritinu. Norðurljósin svo græn að Hulk myndi skammast sín.

Um tíma fannst mér að ekki væri hægt að taka “alvöru” landslagsmynd nema að vera með vélina á þrífæti, stillta á það ljósop sem gefur bestu upplausnina miðað við dýptarskerpu og að lýsingartíminn væri orðinn of langur fyrir handheldar tökur. Allt annað væri svik við landslagið.

Svo fór ég að hugsa. Er þetta það sem landslags ljósmyndun er fyrir mér? Að fylgja fórmúlu til að fá læk? Að fá viðurkenningu frá fólki á feisbúkk sem ég þekki jafnvel ekki neitt?

Ég væri að ljúga ef ég segði að lækin skiptu mig engu máli. Að fá jákvæð viðbrögð við því sem maður er að gera er gaman. En það er ekki sniðugt að festast í lækaða landslaginu.

Gatklettur við Arnarstapa. Nikon D800E, Ziess Makro Planar 50mm f/2, f/8 - 1/500s @ ISO 500.
Gatklettur við Arnarstapa. Nikon D800E, Ziess Makro Planar 50mm f/2, f/8 – 1/500s @ ISO 500.

Því er  ég orðinn doldið leiður á landslagi og hinum fullkomnu aðstæðum. Ætli það sé þá ekki ástæðan fyrir því að ég gleðst yfir “slæmu” veðri og “slæmri” birtu nú oðroð – frekar en blíðvirði. Þær aðstæður bjóða upp á eitthvað nýtt og ferskara.

Á ferð minni í síðustu viku með erlenda gesti, fékk ég fádæma veðurblíðu – nema tvo síðustu dagana. Það voru einu dagarnir sem ég tók upp myndavél. Ég notaði 50mm linsu, skaut handhelt og valdi meira að segja stundum stórt ljósop! Sjitt hvað ég er orðinn flippaður…

Ljósmyndaferð í janúar

Leiðsöguárið byrjaði með skemmtilegri ljósmyndaferð með þeim félögum Harry og Dougie. Þeir höfðu samband í desember og vildu fá 5 daga ferð til að ljósmynda norðurljós og veturinn á Íslandi.

Ég sótti þá félaga út á flugvöll seinnipart á þriðjudegi og svo var haldið beint að stað með stefnuna austur. Ég stoppaði fyrst með þá í Seltúni við Krýsvík, svona rétt til að koma þeim í gang – þó að birtan væri alveg að hverfa. Við ókum svo nýja suðurstrandarveginn og fengum dýrindis kvöldmat í Rauða húsinu á Eyrarbakka.

Fyrsti gististaður var hins vegar í Vík í Mýrdal á Hótel Lunda. Morguninn eftir var grenjandi rigning og rok, hressandi suðaustan fyrir allan peninginn. Við fórum af stað um sólarupprás og ljósmynduðum í Reynisfjöru. Þessi staður er nú ekkert síðri í góðu roki!

Reynisfjara black sand beach on the south coast of Iceland. Reynisdrangar sea stacs in background. January morning twilight. (Christopher Lund/©2013 Christopher Lund)

Það þarf að koma gestum okkar vel í skilning um hættuna í Reynisfjöru, en aldan þar getur verið mjög viðsjárverð. Sunnan rokið og rigning gerði okkur líka erfitt fyrir að mynda, enda komu regndropar á linsuna á augabragði. Þetta var fyrsta myndin sem ég tók þennan morgun og sú eina sem reyndist nothæf.

Við eyddum samt morgninum þarna, fórum svo í pylsur í Víkurskála og svo var líka ljósmyndað í fjörunni í Vík. Harry hefur komið tvisvar áður til Íslands og er gjörsamlega vitlaus í SS pylsur. Ekki sá fyrsti af mínum kúnnum sem kann vel við pylsurnar okkar. Lambakjötið í bland við svínið gerir gæfumuninn 🙂

Á leiðinni austur stoppuðum við hjá Foss á Síðu. Harry hafði orð á því að það væri nú meira líf yfir fossinum, en hann sá hann síðast í þurrkatíð að sumri. Regnið kom nú lárétt úr austri, svo það var lítið annað að gera en að mynda í skjóli við bílinn eða húsvegg. Þetta gamla skilti heillaði mig þarna við húsvegginn.

The old sign for the farm Foss á Síðu lies on the ground, by one of the older houses. The waterfall (also called Foss á Síðu) in background. The water comes from a lake called Þórutjörn. (Christopher Lund/©2013 Christopher Lund)

Ferðinni var svo haldið áfram í átt að þjóðgarðinum í Skaftafelli. Við ljósmyndum við Svínafellsjökul áður en birtan kláraðist og héldum svo áleiðis til Bjössa í Gerði, en þar áttum við eftir að gista næstu þrjár næturnar. Það er alltaf gott að koma í Gerði. Eitthvað fannst nú Dougie samt rúmin vera of lítil. Held að hann hafi bara verið fúll út af því að Harry fékk herbergi með tvíbreiðu rúmi. Það leystist þó allt farsællega og báðir voru þeir ánægðir með dvöl sína í Suðursveitinni.

Daginn eftir héldum við út að Jökulsárlóni til að sjá hvort það væri ekki ísjakar á ströndinni. Og maður lifandi, ég hef aldrei séð jafn mikið af ís á ströndinni! Bæði voru klakarnir margir og stórir. Það er strembið að mynda við þessar aðstæður, því þeir renna bara allir saman í rammanum. Ströndin var líka orðinn brött út af briminu og hvergi góður staður til að fanga ölduna á hreyfingu í kringum ísinn. Þá þarf maður að reyna finna form og þess háttar, eða bara skilja vélina eftir í bílnum og taka smá hugleiðslu á þessum magnaða stað.

Eftir dágóðan tíma á ströndinni fórum við upp að lóninu. Þar voru Bandaríkjamenn að taka myndir fyrir fyrirtæki sem framleiðir blautbúninga. Asskoti fínt að fá gaurinn inn í rammann á réttu augnabliki, rétt þegar rofaði aðeins til á himni og þessi hlýja birta kom í skýin fyrir ofan ísinn á lóninu.

Jökulsárlón Glacial Lagoon, Southeast Iceland. A surfer wearing a wet suite paddeling out towards the ice (Christopher Lund/©2013 Christopher Lund)

Dagurinn var fljótur að líða og gestirnir voru afar sáttir í þessu undralandi íssins. Daginn eftir áttum við pantaða íshellaferð með Einari í Hofsnesi. Einar er mikill fagmaður og frábær náungi. Eitthvað fékk Harry þó innilokunarkennd þegar inn í íshellinn var komið. Ég sá að hann var mjög óöruggur á leiðinni inn í hann, enda bæði sleipur ís og mjúk drulla inn í hellinum. Harry er slæmur í hnjánum og átti erfitt með að fóta sig. Þegar við vorum komnir inn var eins og hann ætlaði að fara að taka upp vélina og mynda, en hætti svo snarlega við og dreif sig bara út aftur. Ekkert við því að gera og við Dougie gátum lítið talað um fyrir honum.

Einar Rúnar Sigurðsson, Mountain Guide by the entrance of an Ice Cave in Svínafellsjökull Outlet Glacier.d (Christopher Lund/©2013 Christopher Lund)

Eftir íshellaferðina fór ég með þá félaga yfir í þjóðgarðinn og við fengum fallega birtu til að mynda speglun í tjörnum við Skaftafell. Veðrið var hvað best þennan dag og magnað hvað það er  staðbundið á þessu svæði. Við ókum úr rigningarsudda við Jökulsárlón og við Hof var brjálað rok, en dúnalogn inn við Svínafellsjökul aðeins örfáum kílómetrum austar. Fjöllin og jöklarnir búa til sín eigin veðurkerfi og ómögulegt að reiða sig of mikið á veðurspár á þessu svæði.

Svartifoss (Black Fall) waterfall in Skaftafell National Park in Iceland. The fall is surrounded by dark lava columns of Basalt, which gave rise to its name. (Christopher Lund/©2013 Christopher Lund)

Á síðasta degi var svo ekið í vestur í átt að höfuðborginni. Þeir mynduðu reyndar aftur ís á ströndinni í upphafi dags og svo byrjuðum við að bruna tilbaka. Ég vildi ljúka degi upp á Dyrhólaey og til að ná því mátti ekki stoppa of lengi í myndastoppunum á leiðinni. Við fengum ágætis birtu við Lómagnúp og náðum að ljúka ljósmynduninni upp á Dyrhólaey í allra síðustu birtu dagsins. Lýsingartíminn á myndinni þaðan er rétt tæpar fjórar mínútur – enginn LEE big stopper nauðsynlegur í þetta skiptið.

The small peninsula, or promontory, Dyrhólaey (120m high) is located on the south coast of Iceland, not far from the village Vík. It was formerly an island of volcanic origin, which is also known by the Icelandic word eyja meaning island. This view is to the south. (Christopher Lund/©2013 Christopher Lund)

Áður en ég kom þeim félögum út í Keflavík tók ég smá rúnt um Reykjavík – enda hafði Dougie aldrei séð borgina. Harry fékk einn skammt í viðbót á Bæjarins Beztu og staðfesti að þær voru töluvert betri þar enn í Víkurskála 🙂

 

Canon EOS 5D Mark III prófuð

Skálmöld á Bar 11. Canon EOS 5D Mark III, EF 50mm f/1.4, f/2 – 1/125s @ ISO 12.800

Þá kom loks að því að ég fengi að prófa Canon EOS 5D Mark III. Fékk vélina að láni hjá Nýherja ásamt nýju EF 24-70mm f/2.8L II og EF 70-200mm f/2.8L IS II linsunum um síðustu helgi.

Ég bar nýju fimmuna saman við bæði Nikon D800E og Nikon D4. Þetta eru þær vélar sem ég nota í dag. Hún keppir við þær báðar, þar sem hún er hefur samsuðu af eiginleikum þeirra. Hún er létt og meðfærileg í landslag líkt og D800E og ræður við krefjandi birtuskilyrði og mikinn hraða fyrir íþrótta- eða fréttaljósmyndun.

Það tekur ekki langa stund að finna að Canon hefur gert margar uppfærslur frá síðustu kynslóð.  Samkvæmt Canon á 5D Mark III að skila 2 ljósopum betri útkomu á háu ISO en forverinn 5D Mark II. Og það er engin lygi. Myndir teknar á ISO 12.800 eru mjög hreinar miðað við sama ljósnæmni á 5D Mark II. Hér eru þrjár myndir sem gaman er að skoða. Ein úr hverri vél, allar skotnar við sömu aðstæður. Engin myndvinnsla hefur farið fram á þeim. Eingöngu sjálfgefnar grunnstillingar úr Lightroom – fyrir utan að stilla grájafnvægi á tungsten.

Canon EOS 5D Mark III, EF 50mm f/1.4, f/2 – 1/125s @ ISO 12.800
Nikon D800E, Ziess Makro Planar T* 50mm f/2, f/2 – 125s @ ISO 12.800
Nikon D4, Nikkor 50mm f/1.4G, f/2 – 1/125s @ ISO 12.800.

Ef við skoðum þessar myndir hér að ofan sjáum við að allar þessar vélar skila merkilega góðum myndum á ISO 12.800. Þegar við köfum dýpra má sjá að karakterinn í 5D Mark III er svolítið grófari en úr D4 en D800E er svo aftur á móti grófari en 5D Mark III. Engin þeirra sýnir lita-suð (color noise) né áberandi rákir (banding). D800E virkar flatari og hefur líkast til nokkuð minna tónasvið við þetta háa ljósnæmni.

Hér er samanburður á 5D Mark III og Nikon D4 (smellið á myndir til að sjá 100% stærð):

 

Hér er samanburður á 5D Mark III og Nikon D800E (smellið á myndir til að sjá 100% stærð):

 

Fókusdýptin og fókusplanið er ekki eins á þessum myndum, enda skotið handhelt. Að dæma hér um skerpu og þess háttar er því til lítils. Ég er  fyrst og fremst að skoða karakterinn í vélunum og meðhöndlun þeirra á þessu háu ljósnæmni.

Þegar við færum okkur enn hærra á ljósnæmniskalanum, byrjar að halla aðeins á 5D Mark III ef hún er borin saman við Nikon D4. Ég myndi þó forðast að skjóta á ISO 25.600 á báðum vélum.  Bæði 5D Mark III og Nikon D4 sýna hér rákir (banding). Tónasviðið er orðið afar takmarkað á svona háu ISO. Nikon D4 viðheldur meiri mýkt og betri aðskilnaði í skuggasvæðum að mínu mati. Litir virðast líka ögn hreinni, sést hvað best í grænu röndunum í bolnum.

En hversu oft neyðist maður til að vinna á svona háu ljósnæmi? Það fer auðvitað eftir ljósmyndaranum og hvað hann er helst að mynda. En að fá svona góða útkomu á ISO 12.800 er ótrúlegt. Ég er reyndar á því að engin þeirra sé þó eins góð og “gamla” Nikon D3s þegar kemur að háu ISO. Þessi mynd frá Eyjafjallajökulsgosinu árið 2010 er tekin á Nikon D3s á ISO 25.600 og ég get ekki séð neina stöllun eða rákir. Kontrast og litir eru fáranlega góðir þrátt fyrir svona hátt ljósnæmni.

Eyjafjallajökull. Nikon D3s, Nikkor AF-S 70-200mm f/2.8G VR II, f/2.8 – 1/200s @ ISO 25.600.

En nóg um það. Nýja EF 24-70mm f/2.8L II linsan er frábær. Mikil bæting frá þeirri eldri, sem ég var aldrei alveg sáttur við. Frábær skerpa yfir allt brennivíddar sviðið og karakterinn er fallegur. Mikil upplausnargeta, fallegt bokeh og maður finnur bara að smíðin er mikið vandaðri. Ég hafði ekki tíma til að liggja yfir því að bera hana saman við Nikkor 24-70mm f/2.8G, en hún er alla vega ekki lakari linsa, svo mikið er víst.

Ari Carl og Gunnar Franz. Canon EOS 5D Mark III, EF 24-70mm f/2.8L II, f/2.8 – 1/160 @ ISO 2.000.

Þessi mynd af Ara og Gunnari er alveg óunnin beint úr vél. Aðdáunarvert hvað grájafnvægið er gott og mér finnst skerpa og bokeh mjög fallegt. Skotið á 47mm brennivídd. Þessar nýju zoom linsur eru draumur að nota með 5D Mark III, fókusinn er hraður og öruggur. Þær eru sannarlega ekki ódýrar, en hér fær maður það sem borgað er fyrir. Frábærar linsur hjá Canon og þeir hafa svarað Nikon fyllilega með þessum linsum. Fókuskerfið er greinilega vel lukkað og Canon hafa gert vel í því að einfalda flóknar stillingar þess með svokölluðum Cases sem hjálpa notendanum að velja réttar stillingar miðað við notkun.

Það eina sem fór í taugarnar á mér að einhverju ráði við Canon 5D Mark III, er að hún sýnir ekki með lýsingu, hvaða fókuspunktar er í notkun í skoðaranum. Þeir lýsa bara ef notað er single shot mode  – og bara þegar fókus er náð. Þeir lýsa ekkert, ef ljósmyndað er með dýnamískum AI Servo fókus. Ég nota nefnilega myndavélar þannig að ég nota nánast alltaf  dýnamískan fókus og ræsi hann með AF-ON takkanum (sem er aftan á húsinu) í stað þess að ræsa fókus með afsmelli-takkanum. Þannig hef ég betri stjórn á fókus og þarf ekki sífellt að vera að styðja afsmellitakann til hálfs til að fókusera.

Jón Geir trommari í Skálmöld. Canon EOS 5D Mark III, EF 70-200mm f/2.8L IS II, f/2.8 – 1/200s @ ISO 12.800.

Þetta háði mér nokkuð þegar ég var að skjóta myndirnar á Skálmaldar-tónleikunum á Bar 11. Við svona aðstæður er vont að vera ekki viss hvar vélin er að fókusera. Eins finnst mér þægilegra að skipta á milli fókuspunkta á Nikon D4 þar sem ekki þarf að nota tvo takka til þess líkt og á 5D Mark III.  Þar er fyrst stutt á fókuspunkta-hnapp og svo valið með litla joystick takkanum. Á Nikon D4 þarf eingöngu að velja með joystick takka og því fljótlegra að flytja punkta til og frá. Eins grunar mig að noise hefði verið aðeins minna úr D4 í þessum aðstæðum. Ég var þó ekki með hana líka til samanburðar, enda takmörk fyrir því hvað maður nennir að bera mikið að búnaði með sér niður í bæ á laugardagskveldi í þungarokk og öldrykkju!

Það sem heillar mig mest við 5D Mark III er þetta frábæra silent mode sem vélin býður upp á. Ég tók nokkrar myndir í afmæli á sunnudaginn var og gestirnir tóku ekki eftir því að ég hafði tekið mynd. Um leið og það er kominn smá kliður þá heyrist ekkert þegar smellt er af. Þessu ná þeir hjá Canon fram með nýrri hönnum, sem dempar spegilinn þegar hann kemur tilbaka eftir að smellt er af. Þrátt fyrir að hægja á því ferli, er hægt að skjóta 3 ramma á sekúndu í silent mode.

Á heildina litið er Canon EOS 5D Mark III ekki bara smá uppfærsla á 5D Mark II (eins og ég hef heyrt suma segja). Hún er án efa besta D-SLR myndavél sem Canon hefur framleitt og klárlega uppfærslunar virði. Fókuskerfið er frábært, bæting í ljósnæmni upp á 2 ljósop, sterkara hús sem situr enn betur í hönd, bjartur og skarpur skjár og snilldarlegt silent mode. Hún er mikið hraðvirkari en 5D Mark II og myndirnar hafa stærra tónasvið og betri liti.

En af hverju er ég að skoða Canon? Er ég að fara að skipta?

Ætli það. Ég hef hins vegar gaman að því að setja mig inn í það hvað er í boði hverju sinni. Ef þessi vél hefði komið fram á svipuðum tíma og ég keypti Nikon D3s, þá hefði ég líkast til dvalið áfram í Canon landi. Sú vél var einstök á sínum tíma. Nikon hafði ákveðna forystu um tíma, en í dag held ég munurinn sé nánast enginn. Megapixlar skipta minna máli en fólk heldur. Ég held að þónokkrir hafa áttað sig á því þegar þeir keyptu Nikon D800. Sú vel er frábær, en klárlega ekki fyrir alla.

Leynibrúðkaup

Það er ekki almennt að konur fái bónorð og gifti sig sama daginn! Sú var þó raunin hjá þeim Konna og Rakel í lok september. Þegar Anna Svava, vinkona brúðurinnar hafði samband til að kanna hvort ég væri laus, verð ég að segja að ég var ansi spenntur að sjá hvernig þetta myndi fara fram. Brúðguminn var sem sagt búinn að undirbúa allt saman, með hjálp góðra vina og fjölskyldu. Brúðurinn átti bara að segja já – og svo var búið að græja rest!

Rakel gengur í salinn. Nikon D4, Nikkor 35mm f/1.4G, f/1.4 – 1/60s @ ISO 12800

Ég tók verkefni auðvitað að mér, enda er gaman að taka þátt í svona óhefðbundnum hlutum. Ég ljósmyndaði undirbúninginn þar sem vinkonunar mættu hver af annari til að hafa sig til, sumar meira að segja óvænt frá útlöndum. Þær voru stórglæsilegar þegar forláta Land Rover sótti dömurnar til að aka niður á Hotel Borg, þar sem vinir og fjölskylda biðu. Rakel og Konni voru svo gefin saman í Speglasalnum og strax á eftir fórum við í ofursnögga myndatöku – enda áttu gestirnir ekki að þurfa að bíða of lengi.

Konni og Rakel. Nikon D4, Nikkor 85mm f/1.4G, f/1.4 – 1/250s @ ISO 3200

Það er ljóst að Nikon D4 stendur sig vel þegar kemur að háu ISO. Þessi mynd er t.d. tekin fram á hótelgangi og eini ljósgjafinn er eingönu það sem þar fyrir hendi, engin auka ljós að flöss frá mér. Til að fela lampann betur á bak við þau og fá skemmtilegri dýnamík í myndina lagðist ég bókstaflega í gólfið og tók myndina með 85mm f/1.4 galopna. Ég er nokkuð sáttur við stemmarann.

Megapixlasumar

A river flowing in front of the farm Hraun in Valley Öxnadalur, North Iceland. In background rays of light hit Mount Drangafjall. The Peak Hraundrangi (1075m) was first climbed in 1956. (Christopher Lund/©2012 Christopher Lund)
Hraun í Öxnadal. Nikon D800E, Ziess Distagon 21mm f/2.8, f/11 – 30s @ ISO 100

Nú er orðið langt um liðið síðan ég póstaði færslu hér inni. Sumarið var nefnilega tími ferðalaga og eftir sumarið er ég einnig kominn með góða reynslu af notkun á Nikon D800/E og get óhikað sagt að ég sé afar sáttur við þessa vélar.

Það var að sama skapi lítið um brúðkaupsmyndatökur í sumar, í ljósi þess að ég sást varla í Reykjavík. Þó ljósmyndaði ég tvö brúðkaup núna síðsumars. Það fyrra var það fyrsta sem ég notaði D800E og D800 saman. Eftir það lét ég hafa eftir mér á feisbúkk að D800 væri ekki málið í brúðkaup.

Elín og Sæmi. Nikon D800E, Nikkor AF-S 70-200mm f2.8G VR II, f/11 – 1/200s @ ISO 100

Sko – það var fínt að skjóta brúðkaup með D800/E  vélum – en ekki alveg eins þægilegt að að vinna úr ríflega þúsund 36 megapixla skrám! Ég tók því ákvörðun um að fara líka í Nikon D4, þrátt fyrir að hafa haldið því fram að ég þyrfti ekki slíka vél. Maður fær næstum tvær D800 fyrir sama verð og eina D4, svo ég var svolítið tvístígandi að fara út í þessa fjárfestingu.

Það tók mig þó ekki langan tíma að finna að D4 er frábært verkfæri. Mér finnst hún sneggri en D800 að fókusera og breytingar á hönnun á húsinu og hnöppum frá D3s eru klárlega til bóta. Breytingarnar á autofókus-hnappi og hvernig skipt er á milli kerfa og fjölda fókuspunkta finnst mér ekki afturför eins og aðrir hafa kvartað yfir. Þvert á móti er nú auðvelt að skipta á milli kerfa án þess að taka augað af skoðaranum.

Ég er þó minna hrifinn af breytingu á minniskortategundum. Ég hefði viljað sjá tvær CF kortaraufar í stað þessa nýja XQD + CF. Það flækir málin töluvert fyrir mann að þurfa að vera með tvær tegundir af kortum í tökum. Að sama skapi hefði ég viljað sjá D800 með tvær SD kortaraufar  í stað SD + CF.

Enn bólar ekkert á megapixlamonsterinu frá Canon. Þeir þurfa líkast til meiri tíma til að fullkomna það kvikindi. Þeir virðast þó vera með svar við Nikon D600 ef eitthvað er að marka orðróminn. Það eru engin lát á þróuninni og Photokina 2012 virðist vera töluvert meira spennandi en 2010. Það verður spennandi að sjá hvað rætist varðandi nýjar vörur frá Canon á morgun!

 

Fyrstu vikurnar með D800

Niagara Falls. Nikon D800E, AF-S Nikkor 24-70mm f/2.8G, f/8 – 1/200s @ ISO 200

Nú hef ég átt Nikon D800 vél í nokkrar vikur og því orðið tímabært að leggja nokkur orð í belg varðandi þessa græju. Ég hafði talsverðar væntingar til D800, en ég átti ekki von á því að hún myndi fara þetta mikið framúr þeim. Ég held að það sé óhætt að segja að Nikon D800 sé myndavél sem setur ný viðmið fyrir D-SLR myndavélar.

Margir höfðu sínar efasemdir þegar ljóst var að upplausnin væri 36 milljón pixlar. Samkv. öllu ætti slík vél ekki að henta nema í ljósmyndatökur við gott ljós og notkun á lágri ljósnæmni. Ennfremur vildu margir meina að það væru fáar linsur sem hægt væri að nota með slíkri upplausn.

Stakkholtsgjá. Nikon D800E, Ziess Distagon T* 21mm f/2.8, f/8 – 0.5s @ ISO 100

Vissulega eru 36 MP krefjandi upplausn fyrir optíkina. En ef maður telur sig á annað borð hafa þörf fyrir svona háa upplausn er ljóst að maður þarf líka bestu glerin. Meðhöndlun D800 á myndsuði (e. noise) er góð – og ef maður tekur upplausnina með í reikninginn er hún með ólíkindum góð. Sú staðreynd gerði það að verkum að ég ákvað að uppfæra ekki í Nikon D4 úr D3s, heldur bætti ég við mig D800. Ég er því með bæði D800 og D800E vélar í dag.

Klassíski listdansskólinn. Nikon D800E, AF-S Nikkor 24-70mm f/2.8G, f/3.2 – 1/250s, ISO 6400

D3s og D4 húsin eru auðvitað mikið verklegri og hraðvirkari, en um leið þyngri og fyrirferðarmeiri. Verkefnin mín þessa dagana krefjast síður svona mikils hraða og léttari vélar er kostur. Ég útiloka ekki að fara í D4 seinna (eða hreinlega kaupa D3s aftur) – en eins og staðan er núna er ég afar sáttur með þessi tvö D800 hús.

Nokkuð hefur verið rætt um diffraction í tengslum við Nikon D800. Diffraction er optískur effekt sem hefur áhrif á upplausnarhæfni linsunar sem notuð er. Ljós sem ferðast í gegnum mjög þröngt/lítið ljósop hættir að fara beint og byrjar að sveiflast/tvístrast sem kemur niður á skerpunni. Því er mikilvægt að þekkja takmörk linsunar til að vita hvaða ljósop gefur bestu dýptarskerpuna – án þess að koma niður á upplausnarhæfni vegna diffraction.

Arndís. Nikon D800E, Micro-Nikkor 60mm f/2.8D, f3.2 – 1/250s, ISO 400

Það er algengur misskilningur að myndavél með háa upplausn auki líkur á diffraction. Hún er ætíð sú sama enda tengist diffraction linsunni en ekki vélinni. Hins vegar sér maður þennan galla betur við meiri stækkun við að skoða háupplausnar mynd.

Það sama gildir varðandi aðra linsufeila eins og krómatíska galla eða bjögun og ef fókusplanið er ekki á nákvæmlega réttum stað. Því má segja að D800 krefjist meira af ljósmyndaranum sökum upplausnar sinnar.

Jökulsárlón. Nikon D800E, AF-S Nikkor 24-70mm f/2.8G, f/11 – 3.0s, ISO 100

Mér líður því svolítið eins og ég hafi verið að færa mig úr 35mm í medium format – án þess að hafa skipt út heilu kerfi með tilheyrandi kostnaði. Ég er fullviss að Canon mun koma með sína háupplausnarvél á árinu – og held að þeir sem hafa fjárfest talsvert í linsum ættu að anda rólega. 5D Mark III var bara fyrsti hálfleikur þeim megin.