Lækaða landslagið

Búðir á Snæfellsnesi. Nikon D800E, Ziess Makro Planar 50mm f/2, f/2 - 1/1250s @ ISO 100
Búðir á Snæfellsnesi. Nikon D800E, Ziess Makro Planar 50mm f/2, f/2 – 1/1250s @ ISO 100

Mig langar svolítið að tala um landslags ljósmyndun. Það heyrir orðið til undantekninga að ég sjái ljósmynd af landslagi sem hreyfir við mér. Kemur þar helst tvennt til:

  1. Í fyrsta lagi er magnið í umferð svo gríðarlegt, að halda má að hver einasti einstaklingur sem á stafræna myndavél sé á launum við að ljósmynda landslag.
  2. Í öðru lagi erum við öll að taka sömu myndirnar. Fara á sömu staðina, með sömu vélarnar og sömu LEE filterana að taka sömu long-exposure-víðvinkils-grad-klisjuna.

En hvað veldur? Hafa virkilega allir sama smekk þegar kemur að landslags ljósmyndun?

Ætli það. Ég tel að ástæðuna sé helst að “þakka” samfélagsmiðlum á borð við feisbúkk, flickr og 500px. Mest lækaða landslagið er rosalega einsleitt. Það á það sameiginlegt að vera sykurhúðað og fallegt, yfirleitt mjög gleitt, graddað og tekið á löngum tíma – helst 30 sek eða meira. Og til að tryggja lækin eru vöðvarnir hnykklaðir aðeins of mikið. Sumarnóttinn er svo litrík að halda mætti að sýruskammtur fylgdi með myndvinnsluforritinu. Norðurljósin svo græn að Hulk myndi skammast sín.

Um tíma fannst mér að ekki væri hægt að taka “alvöru” landslagsmynd nema að vera með vélina á þrífæti, stillta á það ljósop sem gefur bestu upplausnina miðað við dýptarskerpu og að lýsingartíminn væri orðinn of langur fyrir handheldar tökur. Allt annað væri svik við landslagið.

Svo fór ég að hugsa. Er þetta það sem landslags ljósmyndun er fyrir mér? Að fylgja fórmúlu til að fá læk? Að fá viðurkenningu frá fólki á feisbúkk sem ég þekki jafnvel ekki neitt?

Ég væri að ljúga ef ég segði að lækin skiptu mig engu máli. Að fá jákvæð viðbrögð við því sem maður er að gera er gaman. En það er ekki sniðugt að festast í lækaða landslaginu.

Gatklettur við Arnarstapa. Nikon D800E, Ziess Makro Planar 50mm f/2, f/8 - 1/500s @ ISO 500.
Gatklettur við Arnarstapa. Nikon D800E, Ziess Makro Planar 50mm f/2, f/8 – 1/500s @ ISO 500.

Því er  ég orðinn doldið leiður á landslagi og hinum fullkomnu aðstæðum. Ætli það sé þá ekki ástæðan fyrir því að ég gleðst yfir “slæmu” veðri og “slæmri” birtu nú oðroð – frekar en blíðvirði. Þær aðstæður bjóða upp á eitthvað nýtt og ferskara.

Á ferð minni í síðustu viku með erlenda gesti, fékk ég fádæma veðurblíðu – nema tvo síðustu dagana. Það voru einu dagarnir sem ég tók upp myndavél. Ég notaði 50mm linsu, skaut handhelt og valdi meira að segja stundum stórt ljósop! Sjitt hvað ég er orðinn flippaður…

Ljósmyndaferð í janúar

Leiðsöguárið byrjaði með skemmtilegri ljósmyndaferð með þeim félögum Harry og Dougie. Þeir höfðu samband í desember og vildu fá 5 daga ferð til að ljósmynda norðurljós og veturinn á Íslandi.

Ég sótti þá félaga út á flugvöll seinnipart á þriðjudegi og svo var haldið beint að stað með stefnuna austur. Ég stoppaði fyrst með þá í Seltúni við Krýsvík, svona rétt til að koma þeim í gang – þó að birtan væri alveg að hverfa. Við ókum svo nýja suðurstrandarveginn og fengum dýrindis kvöldmat í Rauða húsinu á Eyrarbakka.

Fyrsti gististaður var hins vegar í Vík í Mýrdal á Hótel Lunda. Morguninn eftir var grenjandi rigning og rok, hressandi suðaustan fyrir allan peninginn. Við fórum af stað um sólarupprás og ljósmynduðum í Reynisfjöru. Þessi staður er nú ekkert síðri í góðu roki!

Reynisfjara black sand beach on the south coast of Iceland. Reynisdrangar sea stacs in background. January morning twilight. (Christopher Lund/©2013 Christopher Lund)

Það þarf að koma gestum okkar vel í skilning um hættuna í Reynisfjöru, en aldan þar getur verið mjög viðsjárverð. Sunnan rokið og rigning gerði okkur líka erfitt fyrir að mynda, enda komu regndropar á linsuna á augabragði. Þetta var fyrsta myndin sem ég tók þennan morgun og sú eina sem reyndist nothæf.

Við eyddum samt morgninum þarna, fórum svo í pylsur í Víkurskála og svo var líka ljósmyndað í fjörunni í Vík. Harry hefur komið tvisvar áður til Íslands og er gjörsamlega vitlaus í SS pylsur. Ekki sá fyrsti af mínum kúnnum sem kann vel við pylsurnar okkar. Lambakjötið í bland við svínið gerir gæfumuninn 🙂

Á leiðinni austur stoppuðum við hjá Foss á Síðu. Harry hafði orð á því að það væri nú meira líf yfir fossinum, en hann sá hann síðast í þurrkatíð að sumri. Regnið kom nú lárétt úr austri, svo það var lítið annað að gera en að mynda í skjóli við bílinn eða húsvegg. Þetta gamla skilti heillaði mig þarna við húsvegginn.

The old sign for the farm Foss á Síðu lies on the ground, by one of the older houses. The waterfall (also called Foss á Síðu) in background. The water comes from a lake called Þórutjörn. (Christopher Lund/©2013 Christopher Lund)

Ferðinni var svo haldið áfram í átt að þjóðgarðinum í Skaftafelli. Við ljósmyndum við Svínafellsjökul áður en birtan kláraðist og héldum svo áleiðis til Bjössa í Gerði, en þar áttum við eftir að gista næstu þrjár næturnar. Það er alltaf gott að koma í Gerði. Eitthvað fannst nú Dougie samt rúmin vera of lítil. Held að hann hafi bara verið fúll út af því að Harry fékk herbergi með tvíbreiðu rúmi. Það leystist þó allt farsællega og báðir voru þeir ánægðir með dvöl sína í Suðursveitinni.

Daginn eftir héldum við út að Jökulsárlóni til að sjá hvort það væri ekki ísjakar á ströndinni. Og maður lifandi, ég hef aldrei séð jafn mikið af ís á ströndinni! Bæði voru klakarnir margir og stórir. Það er strembið að mynda við þessar aðstæður, því þeir renna bara allir saman í rammanum. Ströndin var líka orðinn brött út af briminu og hvergi góður staður til að fanga ölduna á hreyfingu í kringum ísinn. Þá þarf maður að reyna finna form og þess háttar, eða bara skilja vélina eftir í bílnum og taka smá hugleiðslu á þessum magnaða stað.

Eftir dágóðan tíma á ströndinni fórum við upp að lóninu. Þar voru Bandaríkjamenn að taka myndir fyrir fyrirtæki sem framleiðir blautbúninga. Asskoti fínt að fá gaurinn inn í rammann á réttu augnabliki, rétt þegar rofaði aðeins til á himni og þessi hlýja birta kom í skýin fyrir ofan ísinn á lóninu.

Jökulsárlón Glacial Lagoon, Southeast Iceland. A surfer wearing a wet suite paddeling out towards the ice (Christopher Lund/©2013 Christopher Lund)

Dagurinn var fljótur að líða og gestirnir voru afar sáttir í þessu undralandi íssins. Daginn eftir áttum við pantaða íshellaferð með Einari í Hofsnesi. Einar er mikill fagmaður og frábær náungi. Eitthvað fékk Harry þó innilokunarkennd þegar inn í íshellinn var komið. Ég sá að hann var mjög óöruggur á leiðinni inn í hann, enda bæði sleipur ís og mjúk drulla inn í hellinum. Harry er slæmur í hnjánum og átti erfitt með að fóta sig. Þegar við vorum komnir inn var eins og hann ætlaði að fara að taka upp vélina og mynda, en hætti svo snarlega við og dreif sig bara út aftur. Ekkert við því að gera og við Dougie gátum lítið talað um fyrir honum.

Einar Rúnar Sigurðsson, Mountain Guide by the entrance of an Ice Cave in Svínafellsjökull Outlet Glacier.d (Christopher Lund/©2013 Christopher Lund)

Eftir íshellaferðina fór ég með þá félaga yfir í þjóðgarðinn og við fengum fallega birtu til að mynda speglun í tjörnum við Skaftafell. Veðrið var hvað best þennan dag og magnað hvað það er  staðbundið á þessu svæði. Við ókum úr rigningarsudda við Jökulsárlón og við Hof var brjálað rok, en dúnalogn inn við Svínafellsjökul aðeins örfáum kílómetrum austar. Fjöllin og jöklarnir búa til sín eigin veðurkerfi og ómögulegt að reiða sig of mikið á veðurspár á þessu svæði.

Svartifoss (Black Fall) waterfall in Skaftafell National Park in Iceland. The fall is surrounded by dark lava columns of Basalt, which gave rise to its name. (Christopher Lund/©2013 Christopher Lund)

Á síðasta degi var svo ekið í vestur í átt að höfuðborginni. Þeir mynduðu reyndar aftur ís á ströndinni í upphafi dags og svo byrjuðum við að bruna tilbaka. Ég vildi ljúka degi upp á Dyrhólaey og til að ná því mátti ekki stoppa of lengi í myndastoppunum á leiðinni. Við fengum ágætis birtu við Lómagnúp og náðum að ljúka ljósmynduninni upp á Dyrhólaey í allra síðustu birtu dagsins. Lýsingartíminn á myndinni þaðan er rétt tæpar fjórar mínútur – enginn LEE big stopper nauðsynlegur í þetta skiptið.

The small peninsula, or promontory, Dyrhólaey (120m high) is located on the south coast of Iceland, not far from the village Vík. It was formerly an island of volcanic origin, which is also known by the Icelandic word eyja meaning island. This view is to the south. (Christopher Lund/©2013 Christopher Lund)

Áður en ég kom þeim félögum út í Keflavík tók ég smá rúnt um Reykjavík – enda hafði Dougie aldrei séð borgina. Harry fékk einn skammt í viðbót á Bæjarins Beztu og staðfesti að þær voru töluvert betri þar enn í Víkurskála 🙂

 

Canon EOS 5D Mark III prófuð

Skálmöld á Bar 11. Canon EOS 5D Mark III, EF 50mm f/1.4, f/2 – 1/125s @ ISO 12.800

Þá kom loks að því að ég fengi að prófa Canon EOS 5D Mark III. Fékk vélina að láni hjá Nýherja ásamt nýju EF 24-70mm f/2.8L II og EF 70-200mm f/2.8L IS II linsunum um síðustu helgi.

Ég bar nýju fimmuna saman við bæði Nikon D800E og Nikon D4. Þetta eru þær vélar sem ég nota í dag. Hún keppir við þær báðar, þar sem hún er hefur samsuðu af eiginleikum þeirra. Hún er létt og meðfærileg í landslag líkt og D800E og ræður við krefjandi birtuskilyrði og mikinn hraða fyrir íþrótta- eða fréttaljósmyndun.

Það tekur ekki langa stund að finna að Canon hefur gert margar uppfærslur frá síðustu kynslóð.  Samkvæmt Canon á 5D Mark III að skila 2 ljósopum betri útkomu á háu ISO en forverinn 5D Mark II. Og það er engin lygi. Myndir teknar á ISO 12.800 eru mjög hreinar miðað við sama ljósnæmni á 5D Mark II. Hér eru þrjár myndir sem gaman er að skoða. Ein úr hverri vél, allar skotnar við sömu aðstæður. Engin myndvinnsla hefur farið fram á þeim. Eingöngu sjálfgefnar grunnstillingar úr Lightroom – fyrir utan að stilla grájafnvægi á tungsten.

Canon EOS 5D Mark III, EF 50mm f/1.4, f/2 – 1/125s @ ISO 12.800
Nikon D800E, Ziess Makro Planar T* 50mm f/2, f/2 – 125s @ ISO 12.800
Nikon D4, Nikkor 50mm f/1.4G, f/2 – 1/125s @ ISO 12.800.

Ef við skoðum þessar myndir hér að ofan sjáum við að allar þessar vélar skila merkilega góðum myndum á ISO 12.800. Þegar við köfum dýpra má sjá að karakterinn í 5D Mark III er svolítið grófari en úr D4 en D800E er svo aftur á móti grófari en 5D Mark III. Engin þeirra sýnir lita-suð (color noise) né áberandi rákir (banding). D800E virkar flatari og hefur líkast til nokkuð minna tónasvið við þetta háa ljósnæmni.

Hér er samanburður á 5D Mark III og Nikon D4 (smellið á myndir til að sjá 100% stærð):

 

Hér er samanburður á 5D Mark III og Nikon D800E (smellið á myndir til að sjá 100% stærð):

 

Fókusdýptin og fókusplanið er ekki eins á þessum myndum, enda skotið handhelt. Að dæma hér um skerpu og þess háttar er því til lítils. Ég er  fyrst og fremst að skoða karakterinn í vélunum og meðhöndlun þeirra á þessu háu ljósnæmni.

Þegar við færum okkur enn hærra á ljósnæmniskalanum, byrjar að halla aðeins á 5D Mark III ef hún er borin saman við Nikon D4. Ég myndi þó forðast að skjóta á ISO 25.600 á báðum vélum.  Bæði 5D Mark III og Nikon D4 sýna hér rákir (banding). Tónasviðið er orðið afar takmarkað á svona háu ISO. Nikon D4 viðheldur meiri mýkt og betri aðskilnaði í skuggasvæðum að mínu mati. Litir virðast líka ögn hreinni, sést hvað best í grænu röndunum í bolnum.

En hversu oft neyðist maður til að vinna á svona háu ljósnæmi? Það fer auðvitað eftir ljósmyndaranum og hvað hann er helst að mynda. En að fá svona góða útkomu á ISO 12.800 er ótrúlegt. Ég er reyndar á því að engin þeirra sé þó eins góð og “gamla” Nikon D3s þegar kemur að háu ISO. Þessi mynd frá Eyjafjallajökulsgosinu árið 2010 er tekin á Nikon D3s á ISO 25.600 og ég get ekki séð neina stöllun eða rákir. Kontrast og litir eru fáranlega góðir þrátt fyrir svona hátt ljósnæmni.

Eyjafjallajökull. Nikon D3s, Nikkor AF-S 70-200mm f/2.8G VR II, f/2.8 – 1/200s @ ISO 25.600.

En nóg um það. Nýja EF 24-70mm f/2.8L II linsan er frábær. Mikil bæting frá þeirri eldri, sem ég var aldrei alveg sáttur við. Frábær skerpa yfir allt brennivíddar sviðið og karakterinn er fallegur. Mikil upplausnargeta, fallegt bokeh og maður finnur bara að smíðin er mikið vandaðri. Ég hafði ekki tíma til að liggja yfir því að bera hana saman við Nikkor 24-70mm f/2.8G, en hún er alla vega ekki lakari linsa, svo mikið er víst.

Ari Carl og Gunnar Franz. Canon EOS 5D Mark III, EF 24-70mm f/2.8L II, f/2.8 – 1/160 @ ISO 2.000.

Þessi mynd af Ara og Gunnari er alveg óunnin beint úr vél. Aðdáunarvert hvað grájafnvægið er gott og mér finnst skerpa og bokeh mjög fallegt. Skotið á 47mm brennivídd. Þessar nýju zoom linsur eru draumur að nota með 5D Mark III, fókusinn er hraður og öruggur. Þær eru sannarlega ekki ódýrar, en hér fær maður það sem borgað er fyrir. Frábærar linsur hjá Canon og þeir hafa svarað Nikon fyllilega með þessum linsum. Fókuskerfið er greinilega vel lukkað og Canon hafa gert vel í því að einfalda flóknar stillingar þess með svokölluðum Cases sem hjálpa notendanum að velja réttar stillingar miðað við notkun.

Það eina sem fór í taugarnar á mér að einhverju ráði við Canon 5D Mark III, er að hún sýnir ekki með lýsingu, hvaða fókuspunktar er í notkun í skoðaranum. Þeir lýsa bara ef notað er single shot mode  – og bara þegar fókus er náð. Þeir lýsa ekkert, ef ljósmyndað er með dýnamískum AI Servo fókus. Ég nota nefnilega myndavélar þannig að ég nota nánast alltaf  dýnamískan fókus og ræsi hann með AF-ON takkanum (sem er aftan á húsinu) í stað þess að ræsa fókus með afsmelli-takkanum. Þannig hef ég betri stjórn á fókus og þarf ekki sífellt að vera að styðja afsmellitakann til hálfs til að fókusera.

Jón Geir trommari í Skálmöld. Canon EOS 5D Mark III, EF 70-200mm f/2.8L IS II, f/2.8 – 1/200s @ ISO 12.800.

Þetta háði mér nokkuð þegar ég var að skjóta myndirnar á Skálmaldar-tónleikunum á Bar 11. Við svona aðstæður er vont að vera ekki viss hvar vélin er að fókusera. Eins finnst mér þægilegra að skipta á milli fókuspunkta á Nikon D4 þar sem ekki þarf að nota tvo takka til þess líkt og á 5D Mark III.  Þar er fyrst stutt á fókuspunkta-hnapp og svo valið með litla joystick takkanum. Á Nikon D4 þarf eingöngu að velja með joystick takka og því fljótlegra að flytja punkta til og frá. Eins grunar mig að noise hefði verið aðeins minna úr D4 í þessum aðstæðum. Ég var þó ekki með hana líka til samanburðar, enda takmörk fyrir því hvað maður nennir að bera mikið að búnaði með sér niður í bæ á laugardagskveldi í þungarokk og öldrykkju!

Það sem heillar mig mest við 5D Mark III er þetta frábæra silent mode sem vélin býður upp á. Ég tók nokkrar myndir í afmæli á sunnudaginn var og gestirnir tóku ekki eftir því að ég hafði tekið mynd. Um leið og það er kominn smá kliður þá heyrist ekkert þegar smellt er af. Þessu ná þeir hjá Canon fram með nýrri hönnum, sem dempar spegilinn þegar hann kemur tilbaka eftir að smellt er af. Þrátt fyrir að hægja á því ferli, er hægt að skjóta 3 ramma á sekúndu í silent mode.

Á heildina litið er Canon EOS 5D Mark III ekki bara smá uppfærsla á 5D Mark II (eins og ég hef heyrt suma segja). Hún er án efa besta D-SLR myndavél sem Canon hefur framleitt og klárlega uppfærslunar virði. Fókuskerfið er frábært, bæting í ljósnæmni upp á 2 ljósop, sterkara hús sem situr enn betur í hönd, bjartur og skarpur skjár og snilldarlegt silent mode. Hún er mikið hraðvirkari en 5D Mark II og myndirnar hafa stærra tónasvið og betri liti.

En af hverju er ég að skoða Canon? Er ég að fara að skipta?

Ætli það. Ég hef hins vegar gaman að því að setja mig inn í það hvað er í boði hverju sinni. Ef þessi vél hefði komið fram á svipuðum tíma og ég keypti Nikon D3s, þá hefði ég líkast til dvalið áfram í Canon landi. Sú vél var einstök á sínum tíma. Nikon hafði ákveðna forystu um tíma, en í dag held ég munurinn sé nánast enginn. Megapixlar skipta minna máli en fólk heldur. Ég held að þónokkrir hafa áttað sig á því þegar þeir keyptu Nikon D800. Sú vel er frábær, en klárlega ekki fyrir alla.

Megapixlasumar

A river flowing in front of the farm Hraun in Valley Öxnadalur, North Iceland. In background rays of light hit Mount Drangafjall. The Peak Hraundrangi (1075m) was first climbed in 1956. (Christopher Lund/©2012 Christopher Lund)
Hraun í Öxnadal. Nikon D800E, Ziess Distagon 21mm f/2.8, f/11 – 30s @ ISO 100

Nú er orðið langt um liðið síðan ég póstaði færslu hér inni. Sumarið var nefnilega tími ferðalaga og eftir sumarið er ég einnig kominn með góða reynslu af notkun á Nikon D800/E og get óhikað sagt að ég sé afar sáttur við þessa vélar.

Það var að sama skapi lítið um brúðkaupsmyndatökur í sumar, í ljósi þess að ég sást varla í Reykjavík. Þó ljósmyndaði ég tvö brúðkaup núna síðsumars. Það fyrra var það fyrsta sem ég notaði D800E og D800 saman. Eftir það lét ég hafa eftir mér á feisbúkk að D800 væri ekki málið í brúðkaup.

Elín og Sæmi. Nikon D800E, Nikkor AF-S 70-200mm f2.8G VR II, f/11 – 1/200s @ ISO 100

Sko – það var fínt að skjóta brúðkaup með D800/E  vélum – en ekki alveg eins þægilegt að að vinna úr ríflega þúsund 36 megapixla skrám! Ég tók því ákvörðun um að fara líka í Nikon D4, þrátt fyrir að hafa haldið því fram að ég þyrfti ekki slíka vél. Maður fær næstum tvær D800 fyrir sama verð og eina D4, svo ég var svolítið tvístígandi að fara út í þessa fjárfestingu.

Það tók mig þó ekki langan tíma að finna að D4 er frábært verkfæri. Mér finnst hún sneggri en D800 að fókusera og breytingar á hönnun á húsinu og hnöppum frá D3s eru klárlega til bóta. Breytingarnar á autofókus-hnappi og hvernig skipt er á milli kerfa og fjölda fókuspunkta finnst mér ekki afturför eins og aðrir hafa kvartað yfir. Þvert á móti er nú auðvelt að skipta á milli kerfa án þess að taka augað af skoðaranum.

Ég er þó minna hrifinn af breytingu á minniskortategundum. Ég hefði viljað sjá tvær CF kortaraufar í stað þessa nýja XQD + CF. Það flækir málin töluvert fyrir mann að þurfa að vera með tvær tegundir af kortum í tökum. Að sama skapi hefði ég viljað sjá D800 með tvær SD kortaraufar  í stað SD + CF.

Enn bólar ekkert á megapixlamonsterinu frá Canon. Þeir þurfa líkast til meiri tíma til að fullkomna það kvikindi. Þeir virðast þó vera með svar við Nikon D600 ef eitthvað er að marka orðróminn. Það eru engin lát á þróuninni og Photokina 2012 virðist vera töluvert meira spennandi en 2010. Það verður spennandi að sjá hvað rætist varðandi nýjar vörur frá Canon á morgun!